سلام

......................................

شرح:

جمعه گذشته، یک اجتماع از سه سیاره روشن و ماه، آسمان صبح را زینت بخشیده بود. این تصویر از مقارنه زیبای عطارد، زهره، زحل و یک هلال باریک ماه در شفق صبحگاهی نزدیک افق شرقی در نزدیکی Noerdlingen آلمان ثبت شده است. این سیارات هم اکنون از هم دور شده اند و عطارد به سمت خورشید در حال طلوع پیش میرود. اما اگر شما این هفته سایر آسمان را تجسس کنید، با طلوع مریخ در حدود نیمه شب و مشتری تابناک و درخشان بعد از غروب خورشید، میتوانید مشتری و مریخ را نیز به لیست سیارات خود اضافه کنید. در واقع، اگر شما نمای بهتری از آنچه که گالیله از مشتری دید، میخواهید، بهتر است رویدادها و فعالیتهای سال 2009، سال جهانی نجوم را در طول چند شب گالیله ای(30 مهر الی 2 آبان) آینده بررسی کنید.

Stefan Seip (TWAN)
علیرضا عظیمی

منبع:

www.nojumnews.com

...............................................................

سلام

شهادت ششمین پیشوا و امام شیعیان حضرت امام جعفر صادق (ع) را به شما گرامیان تسلیت عرض میکنم

............................................

ناسا بزرگترین حلقه زحل را کشف کرد

ناسا موفق شد با کمک تلسکوپ فضایی اسپیتزر بزرگترین حلقه ای را که تاکنون در اطراف سیاره زحل دیده شده است کشف کند.   این حلقه در اطراف سیاره در مدار 27 درجه نسبت به حلقه اصلی و از یخ و ذرات گرد و غبار تشکیل شده است دمای جو آن نیز بسیار سرد و برابر 157- درجه سانتی گراد است. بنابر گزارش آسوشیتدپرس، دانشمندان در این خصوص اظهار داشتند: "این حلقه در نور مرئی قابل مشاهده نیست به همین دلیل تاکنون موفق به کشف آن نشده بودیم اما اکنون تلکسوپ فضایی اسپیتزر موفق شد در طیف فروسرخ این حلقه را کشف کند."   این حلقه از حدود فاصله 95/5 میلیون کیلومتری از سیاره زحل آغاز می شود و تا حدود 9/11 میلیون کیلومتری از سیاره امتداد می یابد. به گفته سیاره شناسان ناسا، این حلقه جدید بسیار گسترده است به طوریکه یک میلیارد زمین می تواند در آن قرار گیرد. پیش از این 7 حلقه اصلی زحل کشف شده بود که به ترتیب از A تا E نامگذاری شده اند. منبع: www.nojumnews.com ................................................... پیروز پاشید در پناه یکتا خالق جهانیان خدانگهدار

 

سلام

تصویر زیر و توضیح اون فوق العاده زیباست امیدوارم لذت ببرید

...................................

"غروب اعتدالین"

یک غروب امیدبخش یا پیشکش لحظه ای برای تامل، احتمالا معمولیترین مورد عکسبرداری سماوی هست. اما این تصویر زیبای غیرمعمول غروب در یک روز ویژه، در اعتدالین 31 شهریور گرفته شده است. در این روز ساکنین زمین نزدیک به 12 ساعت روشنایی روز و 12 ساعت تاریکی شب (شب برابر)، نشان نجومی تغییر فصل، را تجربه میکنند. خورشید در آبهای آرام دریاچه بالاتون(Balaton) با شبح یک قایق بادبانی بی حرکت منعکس شده است، و کاملا در غرب و جنوب خط استوای سماوی قرار دارد. در پشت زمینه صومعه Benedictine در تیهانی(Tihany) مجارستان قرار دارد.

منبع:

www.nojumnews.com

..................................................................................

شاد و سربلند باشید

خدانگهدار

سلام

امروز می خواهیم با یکی دیگر از منجمان ایرانی آشنا شویم

............................................................

*عبدالرحمان صوفی*

نام:ابوالحسن عبدالرحمن صوفی رازی

تولد:۹ محرم ۲۹۱ ه.ق - ۷ دسامبر ۹۰۳ میلادی - ری

مرگ:۸ محرم ۳۷۶ ه.ق - ۲۵ مه ۹۸۶ میلادی - شیراز

مدفن:شیراز

زمینه فعالیت:نجوم

اثر:صورالکواکب

ابوالحسن عبدالرحمن صوفی رازی در ۹ محرم سال ۲۹۱ هجری قمری برابر با ۷ دسامبر ۹۰۳ میلادی در شهر ری زاده شد. او در دربار عضدالدوله دیلمی در اصفهان زندگی می‌کرد و کار اصلی‌اش تشریح یافته‌های پیشین یونانیان در علم نجوم و ترجمه آثار آنها به زبان عربی بود.

استاد ریاضی و ستاره‌شناس برجسته ایرانی سده چهارم بود که در دوران دیلمیان در فارس می‌زیست. تاریخ‌نویسان گفته‌اند که برای زمانی در شیراز به انجام محاسبات نجومی سرگرم بوده‌است. حتی ابوریحان بیرونی نیز نوشته که رصد دایره البروج با وسیله‌ای به قطر ۱۲۳ سانتی‌متر در شیراز انجام شده که آن وسیله را در سازه به‌دست آمده در شهر گور، کار می‌گذاشتند.

امیرعضدالدوله دیلمی صوفی را به سمت استاد ریاضی و ستاره‌شناسی شهر گور فیروزآباد منسوب می‌کند. صوفی در رصدخانه شهر گور پژوهش‌های ستاره‌شناسی ارزنده‌ای انجام می‌دهد تا جایی که به شهرت فراوانی می‌رسد.

به ویژه روی کتاب مجسطی بطلمیوس کار کرد و تصحیحات زیادی را بر روی فهرست ستارگان و تخمین‌های مربوط به روشنائی و قدر آنها انجام داد که اغلب آنها با آنچه بطلمیوس محاسبه کرده بود تفاوت چشمگیری داشت. او در سفری که به یمن داشت موفق شد ابر ماژلانی بزرگ را که از اصفهان قابل رویت نبود، ببیند و از آن با نام البکر در آثارش یاد کرده‌است. این کهکشان را اروپائی‌ها تا قبل از سفر دریائی ماژلان در قرن شانزدهم، ندیده بودند.

او سحابی و ستارگان مزدوج را بدون داشتن تلسکوپ کشف کرد و نظریه بطلمیوس را اصلاح نمود. کشف سحابی زن به زنجیر بسته در اندرومدا و سحابی وولپکولا در صورت فلکی روباهک و کشف چند سحابی دیگر از کارهای اوست.

او در زمینه دانش ریاضیات، هندسه و ستاره‌شناسی کتابهای زیادی دارد و همچنین کتاب صورالکواکب (پیکرهای ستارگان) را هم در زمینهٔ اخترشناسی به نگارش درآورد. این کتاب به چندین زبان ترجمه شده‌است.

(تصویری از کتاب صورالکواکب صوفی رازی)

صوفی رازی نخستین کسی بود که کهکشان مارپیچی M۳۱ (که درفاصلهٔ ۲٫۹ میلیون سال نوری از ما قرار گرفته) را با چشم غیرمسلح رصد نموده و مورد مطالعه قرار داد. گزارش صوفی از کهکشان زن برزنجیر و همین طور ابر ماژلانی بزرگ، قدیمی‌ترین مدارک موجود از مشاهدهٔ این اجرام هستند. عبدالرحمان در عین حال توانست هفت جرم دیگر را به عنوان اجرام غیرستاره‌ای ثبت و رصد کند. بدین ترتیب می‌توان او را نخستین کسی دانست که فهرستی از اجرام غیر ستاره‌ای ارایه داده‌است. در فهرست صوفی رازی اجرام جالب توجهی چون خوشه دوگانه برساوش یا M۴۴ به چشم می‌خورد.

عبدالرحمان صوفی با رصدهای پیاپی اعلام کرد که رنگ ستارهٔ شباهنگ (در عربی شعرای یمانی) تغییر نمی‌کند. پیش از او اخترشناسان یونانی مانند سِنِکا و بطلمیوس گفته بودند که این ستاره را به رنگهای گوناگونی دیده‌اند. کتاب صورالکواکب او جدولهایی از قدر ستاره‌ها دارد که با دقت خوبی تنظیم شده‌اند. در این کتاب همچنین اصلاحی برروی فهرست‌های قدیمی یونانی صورت گرفت و برای اولین بار صورتهای فلکی جدیدی چون صورت فلکی ققنوس شناسایی شد که به دلیل عرض جغرافیایی رصدگران یونانی در فهرستهای آنها نیامده بود.

بزرگ‌ترین مترجم آثار نجومی یونانیان باستان (که در اسکندریه قرار داشت) به زبان عربی است و نخستین کوشش‌ها را برای برقراری رابطه میان نام‌های کهن ستارگان و صور فلکی در متون نجومی یونانی‌ها و نام‌های باستانی ستارگان و صور فلکی عربی انجام داد، کاری که گاهی بسیار نامرتبط و در مواردی دارای اشتراکات پیچیده بود.

در رصدهایش به این نتیجه رسید که صفحه دایره البروج نسبت به استوای سماوی مایل است و با توجه به این مسئله توانست طول سال اعتدالی را با دقت بیشتری محاسبه کند. صوفی رازی نصف النهار شهر شیراز را محاسبه کرد.او در رصد ستارگان و تعیین قدر ستارگان (میزان درخشندگی)، رنگ و موقعیت آنها در صور فلکی و یافتن سحابی‌ها و ستارگان دوگانه کوشش فراوان نمود و نتایج کارش را به دقت در مورد هر صورت فلکی پیاده سازی کرد. در مجموع توانست کاتالوگی از ۱۰۱۸ ستاره همراه با ویژگی‌های رصدی آنها تهیه کند سپس به تهیه دو طرح از هر صورت فلکی پرداخت: طرح اول، شکل صورت فلکی را آنچنان که ناظری از بیرون کره آسمان می‌توانست ببیند نشان می‌داد و طرح دوم نمای صورت فلکی را آن طور که یک رصدگر از درون کره سماوی می‌بیند نمایش می‌داد (یعنی همان شکلی از صورت فلکی که ما از زمین و در حالت عادی می‌بینیم). ساخت این چنین مدلی از کره آسمان و مشخص کردن مواضع دقیق اجرام سماوی بر روی آن، از منحصر به فرد ترین کارهای صوفی است و هم اکنون این پلانتاریوم (آسمان نما) در موزه شهر قاهره نگهداری می‌شود.

صوفی همچنین کاربردهای بسیار زیادی برای اسطرلاب پیدا کرد که یافته‌هایش در آثار به جا مانده از او مکتوب باقی مانده‌است. او در سال ۹۸۴ کتاب معروفش را که صورالکواکب ((Book of fixed stars نام دارد به رشته تحریر در آورد و در آن بسیاری از کارهایش را همراه با تصویر تشریح کرد.در این کتاب او ستارگان را با نامهای عربی‌شان مشخص کرده و جدولی از قدرهای دقیق ستارگان هر صورت فلکی و نمای صورت فلکی ارایه کرده‌است. در توصیفات و تصاویری که از صورت فلکی آندرومدا کشیده‌است به یک ابر کوچک اشاره نموده که در حقیقت همان کهکشان آندرومدا یا ۳۱M است. البته ظاهراً منجمان اصفهانی سال‌ها قبل از صوفی به حضور آن «ابر» در صورت فلکی آندرومدا پی برده بودند.

صوفی در صورالکواکب به ۹ جرم زیر اشاره کرده و از آنها را «سحابی» قلمداد کرده‌است:

۱) خوشه دوتائی X&H یا ۸۶۹/۸۸۴ NGC (خوشه باز)

۲) خوشه کندو یا ۴۴M (خوشه باز) در صورت فلکی خرچنگ

۳) ۷M (خوشه باز) در صورت فلکی عقرب

۴) ستارگان نو ـ ۱ و نو ـ۲ در صورت فلکی قوس

۵) ستارگان لاندا، فی ـ ۱ و فی ـ ۲ در صورت فلکی جبار

۶) خوشه چوب لباسی یا ۳۹۹ Cr (خوشه باز) در صورت فلکی سهم

۷) کهکشان آندرومدا یا ۳۱ M در صورت فلکی آندرومدا

۸) ۲۳۹۱ IC (خوشه باز) در صورت فلکی بادبان

۹) ۲۶۶۹ NGC (خوشه باز) در صورت فلکی بادبان

در اروپا مشاهدات صوفی تا زمان اختراع تلسکوپ ناشناخته باقی مانده بود، طوری که سیمون ماریوس (Simon Marius) سحابی آندرومدا (کهکشان آندرومدا) را در سال ۱۶۱۲ و با یک تلسکوپ معمولی مجدداً کشف کرد.

تعیین اندازه نصف النهار شهر شیراز و ابداع علم نورسنجی در ستارگان از دیگر کارهای علمی ارزشمند اوست.

انجمن بین المللی نجوم به پاس تجلیل از خدمات علمی صوفی، یکی از دهانه‌های ماه را به نام او ثبت نمود: دهانه صوفی ((Azophi در عرض جغرافیائی ۱٫۲۲ درجه جنوبی و ۷٫۱۲ شرقی واقع شده و ۴۷ کیلومتر قطر دارد.(نام علمی عبدالرحمان صوفی در کتاب‌های اروپایی باعنوان «Azophi» آمده‌است.)

در دانشنامه اخترشناسی آکسفورد (چاپ ۲۰۰۲) که به سرپرستی پاتریک مور تدوین شده، آمده‌است:

صوفی رازی در ایران به دنیا آمد و در ایران هم زندگی کرد. البته کتاب صورالکواکب را به زبان عربی نوشته که این دلیل بر عرب دانستن او نمی‌شود. چرا که در آن زمان برای حفظ اثر علمی باید به عربی می‌نوشتند. کتاب «صور الکواکب الثابته» بعدها توسط خواجه نصیرالدین طوسی (سازندهٔ رصدخانه مراغه در ۷۵۰ سال پیش) به فارسی ترجمه شد.

در کتاب تاریخ نجوم اسلامی نوشتهٔ آلفونسو نلینو و ترجمهٔ احمد آرام تعریفی از اعراب ارائه شده‌است. نویسنده در این کتاب معتقد است که منظور از اعراب، تمام کسانی هستند که در ممالک اسلامی با زبان عربی کار می‌کردند یعنی می‌نوشتند، می‌خواندند و غیره. چه عرب، چه ایرانی، چه اندلسی و چه مسلمان و مسیحی با این تعریف می‌توانند از اعراب و عربی‌زبان محسوب شوند.

از سال ۱۳۸۵ خورشیدی انجمن نجوم ایران-شاخه آماتوری رقابتی رصدی را به یاد بود این رصدگر بزرگ ترتیب داده‌است که مشابه با رقابت ماراتن مسیه، رصدگران باید در طول یک شب ۱۲۴ جرم غیرستاره‌ای از جمله اجرام صوفی (به جز ابر ماژلانی که از ایران قابل رصد نیست) را رصد کنند.

در موزه قاهره، یک کره ستاره‌شناسی از جنس نقره که شاهکاری است از صوفی، نگه‌داری می‌شود.

این منجم بزرگ در ۸ محرم سال ۳۷۶ هجری قمری برابر با ۲۵ مه ۹۸۶ میلادی در شهر شیراز دیده از جهان فروبست و در همان شهر به خاک سپرده شد.

منبع:

www.fa.wikipedia.org

.........................................................................

انشاءا... که بتوانیم به کسب دانش و نشر آن بپردازیم

خدانگهدار

سلام

امروز خبری رو با هم می خونیم درباره نجوم:

...................................................................................

"اولین سیاره سنگی فراخورشیدی کشف شد"

 این سیاره که نام CoRoT-7b برای آن انتخاب شده است در واقع در سال گذشته کشف شد اما درک ساختار سنگی و شبه زمینی آن مدتها به طول انجامید. اخترشناسان ابعاد این سیاره را با نگریستن به عبور آن از برابر ستاره اش تخمین می زدند و مطالعه بر روی تاثیر وزن سیاره بر روی ستاره اش در حدود 70 ساعت به طول انجامید.

منبع:

www.nojumnews.com

تا بعد خدانگهدار

فروزنده ی ماه و ناهید و مهر

سلام

عید سعید و مبارک فطر عید شکرانه ی توفیق یک ماه عبادت و بندگی خالصانه ی حضرت حق بر شما گرامیان تبریک و تهنیت باد

ار خداوند یکتا و متعال قبولی طاعات همه بندگان را خواستارم

...........................

مطلب امروز اولین مطلب رسمی وبلاگ هست که امیدوارم لذت و استافاده ی کافی را ببرید

برای امروز قصد داریم درباره ی یکی از دانشمندان و مفاخر بزرگ ایرانی صحبت کنیم

...........................

*غیاث الدین جمشید کاشانی*

نام:جمشید بن مسعود بن محمود طبیب کاشانی

لقب:غیاث الدین

تولد:حدود ۷۹۰ - کاشان ایران

مرگ:۱۹ رمضان ۸۳۲ - ۱۴ تیر ۸۰۸ - ۲۲ ژوئن ۱۴۲۹ - سمرقند (اکنون در ازبکستان)

زمینه ی فعالیت:ریاضیات-ستاره شناسی

جمشید بن مسعود بن محمود طبیب کاشانی ملقب به غیاث‌الدین که در غرب به الکاشی(al-kashi) مشهور است. ریاضی‌دانی برجسته و ستاره‌شناس و محاسبی ماهر و زبردست بود.

جمشيد ملقب به غياث‌الدين، فرزند پزشكي كاشاني به نام مسعود حدود سال 790 قمري (1388 ميلادي)، در كاشان چشم به جهان گشود. او در همه‌ي آثارش خود را چنين معرفي كرده است: «كمترين بندگان خداوند (يا نيازمندترين بندگان خدا به رحمت او)، جمشيد، پسر مسعود طبيب كاشاني، پسر محمود پسر محمد ». بيش‌تر آنچه كه از زندگي وي مي‌دانيم از بررسي آثار علمي ارزنده‌اش و نيز دو نامه كه خطاب به پدر خود و مردم كاشان نوشته به دست آمده است.

دوران كودكي و جواني وي درست هم‌زمان با اوج يورش‌هاي وحشيانه‌ي تيمور به ايران بود. با وجود اين، جمشيد در همين شرايط نيز هرگز از آموختن علوم مختلف غافل نشد. پدرش مسعود، چنان‌كه گفتيم، پزشك بود اما شايد از علوم ديگر نيز بهره‌ي بسيار داشت. به طور مثال، از يكي از نامه‌هاي كاشاني به پدرش معلوم مي‌شود كه پدر قصد داشته تا شرحي بر معيار الاشعار نصيرالدين طوسي بنويسد و براي پسر، يعني جمشيد بفرستد.

نخستين فعاليت علمي كاشاني كه از تاريخ دقيق آن آگاهيم، رصد خسوف در 12 ذيحجه‌ي 808 قمري، برابر با دوم ژوئن 1406 ميلادي در كاشان است. غياث‌الدين نخستين اثر علمي خود را در همين شهر و در 21 رمضان 809 قمري مطابق با اول مارس 1407 ميلادي، يعني 2 سال پس از مرگ تيمور و فرو نشستن فتنه‌ي او، نوشت. چهار سال بعد در 813 قمري هنوز در كاشان بود و رساله‌ي مختصري به فارسي درباره‌ي علم هيأت(كيهان‌شناسي) نوشت. در 816 قمري كتاب نجومي مهم خود يعني زيج خاقاني را به فارسي نوشت و به اُلُغْ بيگ، فرزند شاهرخ و نوه‌ي تيمور، كه در سمرقند به سر مي‌برد، هديه كرد. كاشاني اميد داشت كه با حمايت الغ بيگ بتواند با آسودگي بيشتر پژوهش‌هاي علمي خود را ادامه دهد.

كاشاني دست كم تا مدتي پس از پديدآوردن كتاب ارزشمند تلخيص المفتاح ، يعني 7 شعبان 824 قمري مطابق با 7 اوت 1421 ميلادي، هنوز در كاشان به سر مي‌برد. اين نكته خود مايه‌ي شگفتي بسيار است كه چرا مردي دانشور چون الغ بيگ پس از مطالعه‌ي زيج خاقاني به نبوغ كمنظير پديدآورنده ، يعني كاشاني، پي نبرد! كاشاني در يكي از دو نامه‌ي خود از يك سو به طور تلويحي از اين‌كه بسيار دير مورد توجه دولت‌مردان قرار گرفته گلايه مي‌كند و از سوي ديگر از اين‌كه پس از اين مدت دراز به شهري چون سمرقند دعوت شده است، سر از پا نمي‌شناسد.

كاشاني به احتمال قوي در 824 قمري به همراه معين‌الدين كاشاني(همكار غياث‌الدين در كاشان و سمرقند) از كاشان به سمرقند رفت و چنان كه خود در نامه‌هايش كم و بيش اشاره كرده، در پي‌ريزي رصدخانه‌ي سمرقند نقش اصلي را ايفا نمود. از همان آغازِ كار، وي را به رياست آن‌جا برگزيدند و تا پايان عمر به نسبت كوتاه خود در همين مقام بود. وي سرانجام صبح روز چهارشنبه 19 رمضان 832 قمري برابر با 22 ژوئن 1429 ميلادي بيرون شهر سمرقند و در محل رصدخانه درگذشت.

هر چند فیزیکدان بود، ولی علاقهٔ اصلی‌اش متوجه ریاضیات و اخترشناسی بود؛ پس از دورهٔ طولانی بی‌نوایی و سرگردانی، سرانجام در سایهٔ حمایت سلطان الغ‌بیگ، که خود دانشمند بزرگی بود، موقعیت شغلی مطمئنی در سمرقند به‌دست آورد.

 آلات رصدی دقیقی اختراع کرد و از حدود ۸۰۸ (۱۴۰۶) تا پایان عمرش ۸۳۲ (۱۴۲۹) فعالیت علمی داشته است. در دوران فعالیت علمی‌اش به تالیف کتاب‌های متعددی در زمینه ریاضیات و نجوم پرداخته است مهم‌ترین این آثار عبارت‌اند از: زیج خاقانی، مفتاح الحساب، رسالهٔ محیطیه و رسالهٔ وتر و جیب.

نوآوری های کاشانی:

1. اختراع كسرهاي دهگاني(اعشاري). گرچه كاشاني نخستين به كار برنده‌ي اين كسرها نيست، اما بي‌ترديد رواج اين كسرها را به او مديونيم. 2. دسته‌بندي معادلات درجه‌ي اول تا چهارم و حل عددي معادلات درجه‌ي چهارم و بالاتر 3. محاسبه‌ي عدد p . كاشاني در الرسالة المُحيطية (ص 28 )، عدد p را با دقتي كه تا 150 سال پس از وي بي‌نظير ماند محاسبه كرده است. 4. تكميل و تصحيح روش‌هاي قديمي انجام چهار عمل اصلي و اختراع روش‌هاي جديدي براي آن‌ها . در واقع، كاشاني را بايد مخترع روش‌هاي كنوني انجام چهار عمل اصلي حساب ( به‌ ويژه ضرب و تقسيم) دانست. 5. اختراع روش كنوني پيدا كردن ريشه‌ي n اُم عدد دلخواه. روش كاشاني در اصل همان روشي است كه صدها سال بعد توسط پائولو روفيني (رياضي‌دان ايتاليايي، 1765-1822ميلادي )، و ويليام جُرج هارنر (رياضي‌دان انگليسي، 1786-1837ميلادي )، بارديگر اختراع شد. 6. اختراع روش كنوني پيدا كردن جذر (ريشه‌ي دوم) كه در اصل ساده شده‌ي روش پيدا كردن ريشه‌‌ي n اُم است. 7. ساخت يك ابزار رصدي. كاشاني ابزارِ رصدي جالبي اختراع كرد و آن را طَبَقُ المَناطِقْ ناميد. رساله‌اي نيز به نام نُزْهَةُ الحَدائِق درباره‌ي چگونگي كار با آن نوشت. 8. تصحيح زيج ايلخاني. كاشاني زيج خاقاني را نيز در تصحيح اشكالات زيج ايلخاني نوشت. 9. نگارش مهم‌ترين كتاب درباره‌ي حساب. كتاب مفتاح الحساب كاشاني مهم‌ترين و مفصل‌ترين اثر درباره‌ي رياضيات عملي و حساب در دوره‌ي اسلامي است. 10. محاسبه‌ي جِيْب يك درجه. كاشاني در رساله‌ي وَتَر و جِيْب مقداري براي جِيْبِ يك درجه (60 sin 1˚) به دست آورده كه اگر آن را بر 60 تقسيم كنيم ، حاصل آن تا 17 رقم اعشاري با مقدار واقعي سينوس يك درجه موافق است.

آثار کاشانی:

1. سُلّمُ السَماء (نردبان آسمان) يا رساله‌ي كماليه به عربي. كاشاني اين رساله را در 21 رمضان 809 قمري (اول مارس 1407 ميلادي) در كاشان به پايان رسانده است. كاشاني در اين رساله از قطر زمين، و نيز قطر خورشيد، ماه، سيارات، و ستارگان و فاصله‌ي آنها از زمين سخن گفته است. 2. مختصر در علم هيأت به فارسي. كاشاني اين رساله را در 813 قمري برابر با 1410 ميلادي، يا اندكي پيش از آن نوشت. وي در اين رساله درباره‌ي مدراهاي ماه، خورشيد، ستارگان، و سياره‌ها و چگونگي حركت آن‌ها سخن گفته است. 3. زيج خاقاني به فارسي: اين كتاب يكي از آثار مهم نجومي كاشاني به شمار مي‌رود. كاشاني اين زيج را در 816 قمري ( 1413 ميلادي) كامل كرد. هدف كاشاني از نگارش اين زيج، تصحيح اشتباهاتي است كه در زيج ايلخاني روي داده است. كاشاني در مقدمه‌ي زيج خود با به رغم انتقاد از مطالب زيج ايلخاني، از نويسنده‌ي آن، خواجه نصيرالدين طوسي، با تجليل و احترام بسيار ياد كرده است. 4.شرح آلات رَ صَد به فارسي : كاشاني اين رساله را در ذيقعده‌ي 818 قمري(ژانويه‌ي 1416 ميلادي) براي شخصي به نام سلطان اسكندر نوشته است. برخي اين اسكندر را «اسكندر بن قرايوسف قراقويونلو» دانسته‌اند. اما برخي ديگر، معتقدند كه اين اسكندر، پسر عموي الغ بيگ است كه بر فارس و اصفهان حكومت مي‌كرده است. 5. نُزْهَةُ الحَدائِق به عربي: كاشاني اين رساله را در دهم ذيحجه‌ي 818 قمري مطابق 10 فوريه‌ي 1416 ميلادي (حدود يك ماه پس از نگارش رساله‌ي شرح آلات رصد) نوشته و در آن دستگاهي به نام طبق المناطق را كه اختراع خود وي بوده، شرح داده است. با اين دستگاه مي‌توان محل ماه و خورشيد و پنج سياره‌ي شناخته شده تا آن زمان و نيز فاصله‌ي هر يك از آن‌ها را تا زمين، و برخي پارامترهاي سياره‌اي ديگر را به دست آورد. 6. ذِيْلِ نزهة الحدائق. كاشاني در نيمه‌ي شعبان 829 قمري (22 ژوئن 1426 ميلادي) و هنگامي كه در سمرقند اقامت داشته، ده «اِلْحاق» (پيوست) را به نزهة الحدائق افزوده است. 7. تَلْخيصُ المِفْتاح به عربي. اين رساله، چنان كه از نامش پيداست گزيده‌ي مفتاح الحساب كاشاني است. كاشاني كار تلخيص را در 7 شعبان 824 قمري (7 اوت 1421 ميلادي) به پايان رسانده است. وي در مقدمه‌ي اين رساله چنين آورده است: « اما بعد، نيازمندترين بندگان خداوند به بخشايش وي، جمشيد ملقب به غياث، پسر مسعود پزشك كاشاني، پسر محمود، كه خداوند روزگارش را نيكو گرداند، گويد كه چون از نگارش كتابم موسوم به مفتاح الحساب فارغ شدم، آن دسته از مطالب اين كتاب را كه دانستن آن‌ها براي نوآموزان واجب است در اين مختصر گرد آوردم و آن را تلخيص المفتاح ناميدم.» 8. الرِسالةُ المُحيطية به عربي. كاشاني اين رساله را كه يكي از مهم‌ترين آثار اوست در اواسط شعبان 827 قمري (ژوئيه‌ي 1424 ميلادي) به پايان رسانده است. وي در اين رساله نسبت محيط دايره به قطر آن، يعني عدد پي ‌را به دست آورده است. 9. وَتَر و جِيْب. كاشاني اين رساله‌ي را درباره‌ي چگونگي محاسبه‌ي جِيب يك درجه ( ) نوشته است. متأسفانه متن اصلي اين رساله باقي نمانده اما از شرح‌هايي كه بر آن نوشته‌اند مي‌توان به مطالب آن پي برد. 10. زيج تَسْهيلات. كاشاني اين اثر را پيش از 830 قمري تأليف كرده است زيرا در مقدمه‌ي مفتاح الحساب از اين كتاب نام برده(ص 36 ) ولي تا كنون وجود نسخه‌اي قطعي از آن گزارش نشده است.

مفتاح الحساب:

كاشاني كار نگارش مفتاح الحساب را، كه بي‌ترديد مهم‌ترين، مفصل‌ترين و برجسته‌ترين كتابِ رياضيات عملي در دورة اسلامي بشمار مي‌آيد، در 3 جمادي الاولي سال 830 قمري برابر با 2 مارس 1427 ‌ ميلادي به پايان رسانده و آن را به الغ بيگ هديه كرده است. اما پيش‌نويس اين كتاب را دست كم از 6 سال پيش، يعني 824 قمري فراهم آورده و در اين مدت، مشغول تكميل و اصلاح آن بوده است. زيرا او در مقدمه‌ي تلخيص المفتاح كه در همين سال نوشته شده، تأكيد كرده كه اين تلخيص را پس از به پايان رساندن تأليف مفتاح الحساب فراهم آورده است. براي نشان دادن اهميت مفتاح الحساب كاشاني نزد شرق شناسان، بويژه محققان اروپايي، در اين‌جا به چاپ‌هاي مختلف متن عربي و ترجمه‌هاي اين اثر اشاره مي‌كنيم: 1. در 1864 ميلادي فرانتس ووپكه، محقق آلماني الاصل ساكن فرانسه، بخشي از اين كتاب را به فرانسه ترجمه كرد. 2. در 1944 ميلادي، پاول لوكي بخش قابل توجهي از مفتاح الحساب را به آلماني ترجمه و شرح كرد. اين ترجمه نيز، همچون ترجمه‌ي رسالة محيطيه ، پس از مرگ لوكي و در سال 1951 ميلادي منتشر شد. وي همچنين مقاله‌ي مهمي درباره‌ي روش كاشاني در پيدا كردن ريشه‌ي n ‌اُم اعداد نوشت. 3. در 1951 ميلادي نائله رجايي در پايان‌نامه‌ي دوره‌ي دكتراي خود در دانشگاه آمريكايي بيروت، با استفاده از مطالب مفتاح الحساب و رسالة محيطيه به بحث درباره‌ي اختراع كسرهاي اعشاري توسط كاشاني پرداخت. 4. در همان سال و در همان دانشگاه، عبدالقادر الداخل نيز در پايان‌نامه‌ي دكتراي خود روش كاشاني درباره‌ي پيدا كردن ريشه‌ي n ‌اُم در دستگاه شمار شصتگاني ا بررسي كرد. 5. در 1956 ميلادي نيز برويس رُزنفلد، آدُلف يوشكِويچ، و سِگال، تصوير يك نسخه‌ي خطي اين اثر و نيز تصوير يك نسخه‌ي خطي رساله‌ي محيطيه‌ي را همراه با ترجمه‌ي روسي آن در مسكو به چاپ رساندند. 6. در 1967 ميلادي احمد سعيد الدمرداش و محمد حمدي الحفني الشيخ، متن عربي اين كتاب را در قاهره به چاپ رساندند. غلط‌هاي اين چاپ حتي از غلط‌هاي نسخه‌ي خطي چاپ مسكو بيشتر است. 7. در 1977 ميلادي نادر النابلسي يك بار ديگر تمامي اين كتاب را با حواشي به نسبت سودمند و با دقتي بيشتر از دو مصحح قبلي در دمشق به چاپ رساند. گفتني است كه در هيچ يك از ترجمه‌ها يا چاپ‌هاي ياد شده از نسخه‌ي خطي كتابخانه‌ي ملي ملك، كه كهن‌ترين و بهترين نسخه‌ي موجود مفتاح الحساب به بشمار مي‌آيد استفاده نشده است.

نظرات دانشمندان معاصر:

پاول لوكي، پژوهشگر برجسته‌ي آلماني كه بيش از هر مورخ ديگري در راه شناساندن اهميت آثار رياضي اين دانشمند بزرگ به جهان علم كوشش كرده، درباره‌ي آثار كاشاني چنين آورده است: « پس از پژوهش درباره‌ي برخي آثار كاشاني، كه خوشبختانه بيشتر آن‌ها در كتابخانه‌هاي شرق و غرب موجود است، او را رياضي‌داني هوشمند، مخترع، نَقّاد و صاحب افكار عميق يافتم. كاشاني از آثار رياضي‌دانان پيش از خود آگاه و بويژه در فن محاسبه و به كار بستن روش‌هاي تقريبي بسيار آگاه و چيره‌دست بوده است. اگر رساله‌ي محيطيه او به دست رياضي‌دانان غربي معاصر وي رسيده بود، از آن پس مردم مغرب زمين از بعضي منازعات و تأليفات مبتذل درباره‌ي اندازه‌گيري دايره (=محاسبه‌ي عدد پي) بي‌نياز مي‌شدند. اگر نظريه‌ي واضح و روش علمي وي در مورد شناساندن كسرهاي اعشاري انتشار يافته بود، فرانسوا وي‌يِتْ ، اِستِوِن، و بورگي ناچار نمي‌شدند كه يك قرن و نيم پس از كاشاني نيروي فكري و عملي خود را براي از نو يافتن اين كسرها به كار اندازند.»

اِدوارد اِستوارت كِنِدي، پژوهشگر برجسته‌ي آمريكايي، كه مدتي نيز در ايران مي‌زيست و با زبان فارسي آشنايي دارد درباره‌ي كاشاني چنين گفته است: «پيش از هر چيز بايد گفت كه كاشاني حاسبي زبردست بود و در اين فن مهارت خارق العاده داشت. و شاهد اين مدعا اين است كه وي با اعداد شصتگاني خالص به آساني و رواني حساب مي‌كرد. كسرهاي اعشاري را اختراع نمود، روش تكراري را در حساب به طور كامل و پيگير به كار مي‌بست. با چيره دستي مراحل محاسبه را طوري تنظيم مي‌نمود كه بتواند حداكثر مقدار خطا را پيش‌بيني كند و در هر جا صحت اعمال را امتحان مي‌كرد.»

آدُلف يوشكويچ، پژوهشگر مشهور روسيه در كتاب تاريخ رياضيات در سده‌هاي ميانه در باره كتاب ارزشمند كاشاني مي‌نويسد: «مفتاح الحساب كتابي درسي، درباره‌ي رياضيات مقدماتي است كه استادانه تأليف شده و مؤلف آنچه را كه طبقات مختلف خوانندگان كتاب بدان نياز داشته‌اند، در نظر گرفته است. اين كتاب از حيث فراواني و تنوع مواد و مطالب و رواني بيان تقريباً در همه‌ي آثار رياضي سده‌هاي ميانه يگانه است.»

منبع:

www.fa.wikipedia.org

.......................................................................................

از خداوند بزرگ  توفیق عمل به دستوراتش که از جمله ی آن ها علم آموزی و نشر دانش است و ادامه ی راه و هدف والا ی دانشمندان و مفاخر را خواستارم.

روز و روزگار خوش

خدانگهدار

به نام خالق هفت آسمان

سلام

قصد دارم انشاءا... توی این وبلاگ مطالب مربوط به علم نجوم و ریاضیات رو بذارم

خوشحال میشم با نظراتتون راهنمایی ام کنین

ممنون